فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2 : هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس ۲ هر دو تجهیزات حفاظت از آلودگی در محیطهای آزمایشگاهی هستند، اما تفاوتهای مهمی در عملکرد، کاربرد و سطح حفاظتی دارند.
در ادامه تفاوت فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2 را برایتان توضیح میدهیم:
۱. هود لامینار (Laminar Flow Hood)
تعریف:
هود لامینار، جریان هوای تمیزی را از طریق فیلتر هپا (HEPA) بهصورت یکدست (laminar) در یک جهت هدایت میکند تا از آلوده نشدن نمونهها یا تجهیزات آزمایشگاهی جلوگیری کند.
انواع:
جریان افقی (Horizontal)
جریان عمودی (Vertical)
سطح حفاظت:
فقط از محصول (نمونه) محافظت میکند.
هیچ حفاظتی برای کاربر یا محیط اطراف ندارد.
کاربرد ممنوع فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2:
در کار با مواد بیولوژیکی خطرناک یا میکروارگانیسمهای بیماریزا بههیچوجه نباید استفاده شود.
۲. هود بیولوژیکی کلاس ۲ (Class II Biosafety Cabinet – BSC)
تعریف:
هود بیولوژیکی کلاس ۲ یک کابینت ایمنی زیستی است که با فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2 با استفاده از فیلتر HEPA هم از کاربر، هم از محیط آزمایشگاه و هم از محصول (نمونه) محافظت میکند.
عملکرد:
مکش هوا به داخل هود برای جلوگیری از خروج آئروسلها.
عبور هوا از فیلتر HEPA قبل از رسیدن به نمونه و قبل از خروج به محیط.
دارای طراحی با محافظ جلویی (شیشهای) برای ایمنی بیشتر.
سطح حفاظت:
سهگانه: کاربر، محیط، محصول
کاربرد:
مناسب برای کار با میکروارگانیسمهای گروه خطر ۲ و ۳
آزمایشهای باکتریشناسی، ویروسشناسی، کشت سلولی، ژنتیک و…
خلاصه فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2:
ویژگی هود لامینار هود بیولوژیکی کلاس ۲
| ویژگی | هود لامینار | هود بیولوژیکی کلاس ۲ |
|---|---|---|
| نوع حفاظت | فقط از محصول | از کاربر، محیط و محصول |
| کاربرد | کارهای تمیز و استریل (مثل کشت سلول بدون خطر) | کار با عوامل بیماریزا و مواد بیولوژیکی خطرناک |
| جریان هوا | تکجهته (laminar)، بدون مکش | جریان داخلی با مکش و فیلتراسیون چند مرحلهای |
| فیلتراسیون خروجی | ندارد | دارد (HEPA) |
| استفاده با عوامل عفونی | ❌ ممنوع | ✅ مجاز |
انواع هود بیولوژیکی از نظر کلاس ایمنی و فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2:
هود بیولوژیکی کلاس 1 (Class I BSC)
حفاظت:
فقط از کاربر و محیط محافظت میکند
از محصول محافظت نمیشود
ویژگیها:
هوا از جلوی هود مکش شده، پس از عبور از فیلتر HEPA به محیط باز میگردد
جریان هوا داخل کابین، باعث آلودگی احتمالی نمونهها میشود
کاربرد:
مناسب برای کار با مواد بیولوژیکی با خطر کم تا متوسط (biosafety level 1 و 2)
مثل کار با باکتریهای غیرپاتوژن یا مواد بیولوژیکی کمخطر
هود بیولوژیکی کلاس 2 (Class II BSC)
حفاظت:
از کاربر، محیط و محصول همزمان محافظت میکند
ویژگیها:
دارای جریان هوای laminar عمودی
مکش هوا به داخل و عبور از فیلتر HEPA
توزیع هوا در کابین بهصورت کنترلشده، در فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2 برای جلوگیری از آلودگی نمونه و محیط
زیرکلاسها:
| زیرکلاس | ویژگی اصلی | نسبت جریان هوای تازه/گردش داخلی |
|---|---|---|
| A1 | فیلتر HEPA در بالا، فشار مثبت در داخل کابین | 30% تازه / 70% گردش داخلی |
| A2 | مشابه A1، ولی فشار کابین منفی است (ایمنتر) | 30% تازه / 70% داخلی |
| B1 | جریان بیشتر از بیرون وارد میشود | 70% تازه / 30% داخلی |
| B2 | تمام هوا از بیرون وارد و به بیرون تخلیه میشود (کاملاً exhaust) | 100% تازه / 0% داخلی |
کاربرد:
رایجترین مدل در آزمایشگاهها
مناسب برای کار با عوامل بیماریزا در Biosafety Level 2 و 3
مناسب برای کشت سلولی، ویروسها، نمونههای بالینی و… در فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2
هود بیولوژیکی کلاس 3 (Class III BSC)
حفاظت:
بالاترین سطح ایمنی: کاملاً بسته و ایزوله
حفاظت کامل از کاربر، محیط و محصول در برابر عوامل بسیار خطرناک
ویژگیها:
کابینت کاملاً مهر و مومشده
کاربر از طریق دستکشهای ثابت نصبشده کار میکند (Glove Box)
دارای سیستم فیلتر HEPA دوبل و فشار منفی در فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2
عبور مواد از طریق دریچههای انتقال ایزوله (Pass Box)
کاربرد:
مناسب برای کار با عوامل پاتوژن سطح ۴ (مثل ویروس ابولا، ویروس ماربورگ و…)
استفاده در مراکز تحقیقاتی با ایمنی زیستی سطح بسیار بالا (BSL-4)
جمعبندی مقایسه کلاسها:
| ویژگی / کلاس | کلاس 1 | کلاس 2 | کلاس 3 |
|---|---|---|---|
| حفاظت از کاربر | ✅ | ✅ | ✅ |
| حفاظت از محیط | ✅ | ✅ | ✅ |
| حفاظت از محصول | ❌ | ✅ | ✅ |
| سطح ایمنی زیستی | BSL-1/2 | BSL-2/3 | BSL-4 |
| استفاده با پاتوژنهای خطرناک | ❌ | تا حد متوسط | ✅ بسیار خطرناک |
| دسترسی مستقیم به نمونه | دارد | دارد | ❌ (از طریق دستکش) |
نکات مهم در انتخاب هود بیولوژیکی یا لامینار و فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2
| معیار | توضیح |
|---|---|
| نوع نمونه و سطح خطر | اگر با میکروارگانیسمهای بیماریزا کار میکنی → هود بیولوژیکی کلاس ۲ یا ۳ ضروریست. برای کارهای استریل و بدون عامل خطرناک → لامینار کافیست. |
| حفاظت از کاربر | اگر حفاظت شخصی مهم است (مثل کار با ویروسها، باکتریهای بیماریزا یا خون انسان)، لامینار مناسب نیست. |
| نیاز به محیط عاری از ذرات | برای کشت سلولی یا کارهایی که آلودگی از محیط مهم است، هر دو هود مفیدند، اما لامینار هوا را تمیزتر به سطح نمونه میرساند. |
| قیمت و هزینه نگهداری | لامینار ارزانتر و سادهتر است. هود بیولوژیکی کلاس ۲ پیچیدهتر و گرانتر است (بهویژه زیرکلاس B2 که خروج کامل هوا دارد). |
نکات کلیدی در نگهداری و استفاده صحیح و فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2
کالیبراسیون دورهای جریان هوا و فیلتر HEPA (معمولاً هر 6 تا 12 ماه)
روشن کردن هود 10–15 دقیقه پیش از استفاده برای ایجاد شرایط پایدار
تمیز کردن سطوح با اتانول 70% یا مواد ضدعفونیکننده پیش و پس از کار
عدم انسداد مسیر جریان هوا با تجهیزات یا کاغذ
استفاده از تجهیزات محافظتی فردی (PPE) در هنگام کار با مواد بیولوژیکی
تعویض فیلتر HEPA طبق دستور کارخانه یا در صورت افت عملکرد
خاموش نکردن هود بیولوژیکی بلافاصله پس از استفاده (اجازه بده چند دقیقه تهویه انجام شود)
تفاوت با سایر هودها (فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2)
| نوع هود | عملکرد | حفاظت از کاربر | حفاظت از محصول | موارد کاربرد |
|---|---|---|---|---|
| هود لامینار | جریان یکدست هوا | ❌ | ✅ | کشت سلولی، استریل کاری |
| هود بیولوژیکی کلاس ۲ | جریان کنترلشده با فیلتراسیون | ✅ | ✅ | ویروسشناسی، ژنتیک، میکروبشناسی |
| هود شیمیایی (Fume Hood) | مکش هوا برای حذف بخارات شیمیایی | ✅ | ❌ | مواد شیمیایی سمی، اسیدها |
| هود بیولوژیکی کلاس ۳ | ایزوله کامل با دستکش ثابت | ✅ حداکثری | ✅ | پاتوژنهای بسیار خطرناک |
نکته پایانی:
اگر در محیطی کار میکنید که ترکیبی از کارهای میکروبی، سلولی و شیمیایی انجام میشود، باید با دقت و با توجه به فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2 ، هود مناسب را انتخاب کنید، چون:
هود بیولوژیکی برای مواد شیمیایی فرّار مناسب نیست
هود شیمیایی برای نمونههای بیولوژیکی خطرناک ایمن نیست
لامینار فقط در شرایط استریل بدون خطر بیولوژیکی توصیه میشود
استانداردهای بینالمللی هودهای بیولوژیکی
برای اطمینان از کیفیت، ایمنی و کارایی هودهای بیولوژیکی، تولیدکنندهها باید بر اساس استانداردهای مشخصی تولید کنند. دو استاندارد مهم و فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2 عبارتند از:
1. NSF/ANSI 49 (آمریکا)
استاندارد اصلی برای هودهای بیولوژیکی کلاس II در ایالات متحده
شامل آزمونهایی برای جریان هوا، عملکرد فیلتر HEPA، محافظت از کاربر، محصول و محیط
تولیدکنندگان معتبر جهانی (مثل Thermo Fisher، Labconco، Esco) از این استاندارد پیروی میکنند
2. EN 12469 (اروپا)
استاندارد اروپایی برای تجهیزات میکروبیولوژیکی
دارای الزاماتی مشابه NSF ولی گاهی با تلورانس بیشتر
در برندهای اروپایی مثل Telstar، Faster و Angelantoni متداول است
نکته: اگر در ایران یا کشورهای دیگر خرید میکنید، توجه به یکی از این استانداردها روی لیبل دستگاه و فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2 مهم است.
توصیههایی برای خرید هود مناسب
| مورد | توصیه |
|---|---|
| ✳️ نوع فعالیت آزمایشگاه | اگر کار اصلی با سلول انسانی، ویروس، باکتری یا نمونه بالینی است → کلاس ۲ A2 یا B2 انتخاب خوبیست. |
| ✳️ فضای فیزیکی | هودهای کلاس ۲ به فضای بزرگتر و تهویه مناسب نیاز دارند؛ B2 نیاز به کانال خروجی اختصاصی دارد. |
| ✳️ برق و صدا | برخی هودها صدای زیادی تولید میکنند؛ مدلهای جدیدتر کمصدا و دارای نمایشگرهای دیجیتال هستند. |
| ✳️ گارانتی و خدمات پس از فروش | انتخاب برندهایی با خدمات فعال در ایران یا منطقهات، بسیار مهم است برای فیلتر و تعمیرات |
| ✳️ قیمت فیلترهای HEPA | حتماً بررسی کن فیلتر دستگاه موجود در بازار باشد و هزینه تعویض آن برایت بهصرفه باشد. |
مثالهایی از برندهای معتبر هودهای بیولوژیکی کلاس ۲:
| برند | کشور | ویژگی خاص |
|---|---|---|
| Thermo Fisher | آمریکا | بسیار پیشرفته، کنترل لمسی، فیلتر هوشمند |
| ESCO | سنگاپور | رایج در آسیا، قیمت مناسبتر |
| Labconco | آمریکا | طراحی صنعتی، قابل اطمینان |
| Telstar | اسپانیا | مطابق استاندارد EN، بدنه با کیفیت |
| Faster | ایتالیا | کمصدا، اقتصادی برای کارهای تحقیقاتی |
| Hastaran Teb | ایران | تولید داخلی، قیمت مناسب، خدمات خوب |
سوالات رایج (FAQ) فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2
آیا میتوان از هود بیولوژیکی برای مواد شیمیایی استفاده کرد؟
فقط در مدلهایی که سیستم تهویه مستقیم (B2) دارند، مقدار محدود مواد شیمیایی فرار را میتوان استفاده کرد. در غیر این صورت خطر آتشسوزی یا تجمع گاز وجود دارد.
فرق بین کلاس II نوع A2 و B2 چیست؟
| ویژگی | A2 | B2 |
|---|---|---|
| نوع تهویه | ترکیبی (بازگشت + خروج) | خروج کامل هوا به بیرون |
| قابلیت استفاده برای مواد شیمیایی | فقط مقدار ناچیز | قابلاستفاده برای مقدار بیشتر |
| نیاز به کانال خروجی | اختیاری (Recirculating هم ممکن است) | اجباری |
| هزینه و مصرف انرژی | کمتر | بیشتر |
چکلیست روزانه برای استفاده از هود بیولوژیکی کلاس II
| مرحله | اقدام | توضیحات |
|---|---|---|
| 1 | بررسی ظاهری | ترک خوردگی، شکستگی یا انسداد مسیر هوا |
| 2 | روشن کردن فن 10–15 دقیقه پیش از کار | برای رسیدن به تعادل جریان هوا |
| 3 | ضدعفونی سطوح | با اتانول 70٪، قبل از شروع |
| 4 | آمادهسازی وسایل در داخل کابین | وسایل را طوری بچین که جریان هوا مسدود نشود |
| 5 | کار در ناحیه وسط کابین | نه خیلی نزدیک به ورودی، نه نزدیک به فیلتر عقب |
| 6 | استفاده از دستکش و گان آزمایشگاهی | حفاظت از کاربر و جلوگیری از آلودگی ثانویه |
| 7 | اجتناب از حرکات سریع | حرکت ناگهانی باعث اختلال در جریان هوا میشود |
| 8 | پاکسازی نهایی بعد از کار | دوباره ضدعفونی با اتانول یا محلول مناسب |
| 9 | خاموش نکردن فوری فن | اجازه بده 10 دقیقه پس از اتمام کار روشن بماند |
چکلیست هفتگی / ماهانه برای نگهداری و ایمنی فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2
| زمانبندی | اقدام | نکته |
|---|---|---|
| هفتگی | تمیزکاری عمیق سطوح داخلی | با دستمال بدون پرز و محلول ضدعفونیکننده |
| ماهانه | بررسی عملکرد هشدارها و نمایشگرها | دما، فشار، سرعت جریان هوا |
| ماهانه | بررسی فیلتر HEPA از نظر گرفتگی یا نشتی | معمولاً توسط تکنسین آموزشدیده انجام میشود |
| 6 ماهه | تست دود (Smoke Test) | بررسی مسیر جریان هوا و عدم بازگشت هوا به بیرون |
| سالانه | کالیبراسیون و صدور گواهی معتبر | توسط شرکت معتبر یا نمایندگی رسمی |
| هر 1–2 سال | تعویض فیلتر HEPA | بستگی به میزان کارکرد دارد (تست فشار معیار اصلی است) |
تستهای استاندارد برای بررسی عملکرد هود بیولوژیکی
1. تست حفاظت از کاربر در فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2
شبیهسازی ورود آلودگی (مثلاً دود یا آئروسل)
بررسی عدم نشتی به بیرون از کابین
2. تست حفاظت از محصول
بررسی جریان laminar داخلی برای جلوگیری از ورود ذرات محیط
3. تست نشت HEPA
با ذرات آئروسل خاص (مانند DOP یا PAO)
بررسی اینکه آیا فیلتر HEPA در حال نشت ذرات است یا خیر
4. تست سرعت جریان هوا و فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2
با آنِمومتر (Anemometer) اندازهگیری میشود
سرعت معمولی: بین 0.4 تا 0.5 متر بر ثانیه
هشدارهای ایمنی مهم فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2
هرگز شعله باز (مثل چراغ الکلی) در هود بیولوژیکی استفاده نکنید، چون اختلال شدید در جریان هوا ایجاد میکند و خطر انفجار دارد.
لوازم پرتابل مثل vortex یا سانتریفیوژ کوچک را فقط در صورت نیاز و بررسی دقیق وارد کابین کنید.
هنگام قطع برق، کار را متوقف کنید و درب جلو را ببند تا از انتشار آئروسل جلوگیری شود.
حتماً از آزمایشگاههای مجاز برای سرویس و کالیبراسیون دستگاه استفاده کنید؛ گواهینامههای آنها باید معتبر باشد.
برند هستاران طب یکی از تولیدکنندگان ایرانی تجهیزات تخصصی آزمایشگاهی، تحقیقاتی و پزشکی است.
این شرکت با تمرکز بر کیفیت و استانداردهای ایمنی، در سالهای اخیر محصولات پیشرفتهای مانند هودهای بیولوژیکی، لامینار، شیکر انکوباتور، فور، انکوباتور یخچالدار و… تولید کرده است.
در ادامه، تمرکز را میگذاریم روی محصولات هود هستاران طب:
هودهای آزمایشگاهی برند هستاران طب و فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2
1. هود بیولوژیکی کلاس II (Class II BSC)
مشخصات فنی (مدلهای رایج):
دارای فیلتر HEPA با بازدهی 99.99% برای ذرات 0.3 میکرون
مجهز به فن سانتریفیوژ کمصدا با عملکرد پایدار
سیستم جریان هوای laminar عمودی با مکش هوای ورودی و خروجی
دارای صفحه نمایش دیجیتال برای کنترل سرعت فن و هشدارها
طراحی ارگونومیک با شیشه جلوی متحرک و تنظیم ارتفاع
نور UV برای استریلسازی پس از پایان کار فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2
تایمر UV، قفل ایمنی، سنسور سرعت هوا و فشار هوا
بدنه استیل ضدزنگ (Stainless Steel 304)
مزایا:
مناسب برای کار با نمونههای انسانی، ویروسها، میکروارگانیسمهای سطح خطر متوسط
مناسب برای آزمایشگاههای تشخیص طبی، میکروبیولوژی، ژنتیک، IVF و…
از نظر قیمت، ارزانتر از نمونههای خارجی با حفظ کیفیت بالا در فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2
خدمات پس از فروش فعال در سراسر کشور
2. هود لامینار (Laminar Flow Hood)
ویژگیها:
جریان هوای افقی یا عمودی (بسته به مدل)
فیلتر HEPA یا ULPA (بسته به سفارش)
نور مهتابی و UV
سیستم کنترل لمسی یا آنالوگ (در مدلهای مختلف)
مناسب برای کشت سلولی، کارهای حساس بدون پاتوژن
کاربرد:
فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2 محافظت از نمونهها در برابر آلودگی محیط
مناسب برای داروسازی، آزمایشگاههای آموزشی، کنترل کیفیت و تحقیقاتی
3. هود شیمیایی (Fume Hood)
طراحی مناسب برای کار با مواد شیمیایی فرار
دارای سیستم تهویه، فن مقاوم به خوردگی و جداره داخلی PVC یا استیل با پوشش ضد اسید
روشنایی مناسب و قابلیت نصب خروجی به کانال اگزاست
مزایای انتخاب محصولات هستاران طب:
| مزیت | توضیح |
|---|---|
| تولید ملی | قیمت بسیار مناسبتر نسبت به نمونه خارجی |
| خدمات فعال | پشتیبانی فنی، آموزش نصب و گارانتی معتبر |
| شخصیسازی | امکان سفارش ابعاد خاص یا امکانات اضافی |
| استاندارد | تولید بر اساس اصول ایمنی و دستورالعملهای ملی و بینالمللی (مانند ISO، EN12469) |
| قطعات در دسترس | تهیه آسان فیلتر HEPA، فن، لامپ UV و سایر لوازم یدکی در ایران |
پیشنهاد برای خریداران حرفهای و فرق هود لامینار و هود بیولوژیکی کلاس 2:
اگر قصد تجهیز آزمایشگاه یا تعویض دستگاه قدیمی را دارید، هستاران طب میتواند گزینهای مطمئن و اقتصادی باشد.
مدلهای متنوع با قابلیت شخصیسازی (مثل تایمر UV، اتصال WiFi، کنترلر دیجیتال لمسی یا آنالوگ ساده) بسته به بودجه و کاربردتان قابل انتخاب هستند.