کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور آزمایشگاهی برای حفظ دقت عملکرد و اطمینان از شرایط پایدار محیطی (دما، رطوبت، دی‌اکسید کربن و…) بسیار حیاتی است، به‌ویژه در آزمایش‌هایی که نتایج وابسته به این شرایط هستند.

در ادامه به‌طور کامل به مراحل کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور آزمایشگاهی می‌پردازیم:

بخش اول: کالیبراسیون انکوباتور آزمایشگاهی

1. کالیبراسیون دما

ابزار مورد نیاز: ترمومتر دقیق کالیبره‌شده (مانند دماسنج دیجیتال دارای گواهی کالیبراسیون).

مراحل:

انکوباتور را روشن کرده و اجازه دهید تا به دمای تنظیم‌شده برسد (مثلاً ۳۷ درجه).

دماسنج را در نقاط مختلف داخل انکوباتور (مرکز، گوشه‌ها، بالا و پایین) قرار دهید.

داده‌ها را با دمای نمایش‌داده‌شده در کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور مقایسه کنید.

اگر اختلاف بیش از ±0.5 درجه باشد، دستگاه نیاز به تنظیم یا سرویس دارد.

در صورت لزوم از طریق پنل تنظیمات، دمای دستگاه را کالیبره کنید.

2. کالیبراسیون رطوبت (در صورت وجود سیستم رطوبت)

ابزار: رطوبت‌سنج دقیق (هیدرومتر دیجیتال).

مراحل: مشابه دما، رطوبت را در چند نقطه اندازه‌گیری کرده و با مقدار نمایش‌داده‌شده مقایسه کنید. در صورت اختلاف قابل‌توجه، با تنظیمات دستگاه یا بررسی مخزن آب مشکل را رفع کنید.

3. کالیبراسیون CO₂ (در صورت وجود)

ابزار: گاز آنالایزر CO₂.

مراحل: آنالایزر را به خروجی CO₂ متصل کرده و غلظت واقعی گاز را با مقدار نمایش‌داده‌شده در کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور مقایسه نمایید. در صورت نیاز تنظیمات را از طریق کنترل پنل انجام دهید.

4. ثبت مستندات کالیبراسیون

تاریخ، مقدار اندازه‌گیری‌شده، ابزار استفاده‌شده و نام فرد مسئول باید در برگه‌ی کالیبراسیون ثبت شود.

پیشنهاد می‌شود کالیبراسیون ماهیانه یا سه‌ماهه بسته به حساسیت کار انجام شود.

بخش دوم: کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور آزمایشگاهی

1. نظافت داخلی

هفته‌ای یک‌بار فضای داخلی با محلول‌های ضدعفونی‌کننده غیر خورنده (مانند الکل ۷۰٪ یا آب و صابون ملایم) تمیز شود.

اگر انکوباتور CO₂ دارد، از تمیز بودن سینی آب و عدم وجود قارچ یا آلودگی مطمئن شوید.

2. بررسی سینی آب

سینی یا مخزن رطوبت باید همیشه با آب دیونیزه (آب مقطر) پر باشد.

از ایجاد رسوب آهکی یا رشد جلبک جلوگیری شود.

3. کنترل فیلترها و دریچه‌ها با کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور

فیلتر هوا (HEPA یا معمولی) باید هر ۳ تا ۶ ماه بررسی و در صورت نیاز تعویض شود.

منافذ تهویه را مسدود نکنید تا جریان هوا به درستی برقرار باشد.

4. بررسی عملکرد آلارم‌ها

آلارم‌های هشدار دما، CO₂، و رطوبت باید ماهیانه تست شوند تا از کارایی آن‌ها مطمئن باشید.

5. بازرسی کابل‌ها و اتصالات

هر ماه کابل‌های برق و اتصالات را از نظر فرسودگی یا اتصالی بررسی کنید.

زمان‌بندی پیشنهادی برای کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور

بخش سوم: نگهداری پیشگیرانه (Preventive Maintenance)

کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور پیشگیرانه به مجموعه‌ای از اقدامات منظم گفته می‌شود که با هدف جلوگیری از خرابی‌های ناگهانی و افزایش عمر مفید انکوباتور انجام می‌گیرد.

مهم‌ترین اقدامات نگهداری پیشگیرانه:

کالیبراسیون منظم: طبق جدول زمان‌بندی که قبلاً گفته شد.

بازرسی دوره‌ای سنسورها:

سنسورهای دما، رطوبت و CO₂ به مرور زمان دچار خطا یا انحراف می‌شوند.

هر ۶ ماه یک‌بار سنسورها بررسی یا تعویض شوند.

بررسی درزگیرها (Gasket) در کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور آزمایشگاهی:

درب انکوباتور دارای نوارهای لاستیکی برای آب‌بندی است. در صورت خشک یا ترک‌خورده شدن، تعویض شود تا دما و رطوبت به‌درستی حفظ شود.

سرویس فن‌ها و سیستم تهویه:

فن‌های معیوب باعث توزیع نامناسب گرما یا رطوبت در انکوباتور می‌شوند. صدای غیرعادی یا کاهش گردش هوا از نشانه‌های مشکل در فن‌ها است.

تعویض دوره‌ای فیلتر CO₂ (در مدل‌های دارای این سیستم):

فیلترهای CO₂ ممکن است آلودگی‌های گازی را جذب کنند. معمولاً هر ۶ ماه یک‌بار تعویض توصیه می‌شود.

بخش چهارم: عیب‌یابی رایج در انکوباتور آزمایشگاهی

بخش پنجم: مستندسازی و گزارش‌گیری

برای رعایت استانداردهای آزمایشگاهی (مانند ISO 17025 یا GMP)، ثبت مستمر فعالیت‌های کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور الزامی است.

مدارک مورد نیاز:

فرم‌های کالیبراسیون (با امضا و تاریخ)

دفترچه نگهداری دوره‌ای

گزارش خرابی‌ها و اقدامات اصلاحی

چک‌لیست تمیزکاری و بازرسی

پیشنهاد نرم‌افزاری:

استفاده از نرم‌افزارهای مدیریت تجهیزات آزمایشگاهی مانند Labguru یا Quartzy برای ثبت دیجیتال کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور توصیه می‌شود.

توصیه‌های ایمنی

همیشه قبل از انجام هر گونه تعمیر یا سرویس، دستگاه را از برق بکشید.

از تماس دست مرطوب با پنل الکتریکی خودداری کنید.

هرگز از مواد خورنده قوی مانند وایتکس یا اسیدها برای شست‌وشوی فضای داخلی استفاده نکنید.

در صورت نشتی گاز CO₂ یا بوی غیرطبیعی، فوراً از دستگاه فاصله گرفته و محل را تهویه کنید.

در ادامه چند بخش تکمیلی در کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور را بررسی می‌کنیم، از جمله:

آموزش کاربران و نقش پرسنل

نکات مربوط به انکوباتورهای تخصصی (CO₂، شیکردار، یخچال‌دار)

بازرسی‌های با استانداردهای بین‌المللی

لیست چک‌لیست روزانه/هفتگی

بخش ششم: آموزش پرسنل و نقش کاربران

یکی از عوامل کلیدی در کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور آزمایشگاهی، آموزش صحیح کاربران است.

اقدامات پیشنهادی برای آموزش کاربران:

آموزش نحوه روشن/خاموش‌کردن دستگاه و تنظیمات دما، رطوبت و گاز

آشنایی با آلارم‌ها و پیام‌های خطا

آموزش تمیزکاری صحیح بدون آسیب‌زدن به سنسورها و قطعات حساس

آموزش روش کالیبراسیون پایه (برای دما و CO₂)

تشویق کاربران در کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور به گزارش‌دهی سریع در صورت مشاهده رفتار غیرعادی دستگاه

بخش هفتم: نکات مربوط به انواع خاص انکوباتورها

1. انکوباتور CO₂

این نوع برای کشت سلولی استفاده می‌شود.

کنترل دقیق غلظت CO₂ (معمولاً 5٪) حیاتی است.

مخزن CO₂ باید از گاز با خلوص بالا (Medical Grade یا Food Grade) تأمین شود.

محل قرارگیری سنسور CO₂ باید تمیز و بدون گردوغبار باشد.

2. انکوباتور شیکردار (Shaking Incubator) در کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور

موتور لرزشی و پلت فرم حرکت‌دهنده باید به‌صورت ماهانه چک شوند.

یاتاقان‌ها و تسمه‌ها باید سالانه گریس‌کاری یا تعویض شوند.

اطمینان از پایداری سطح لرزاننده برای جلوگیری از ریزش ظروف کشت

3. انکوباتور یخچال‌دار یا با قابلیت سرمایش (Refrigerated Incubator)

کمپرسور و کندانسور به بازبینی دوره‌ای نیاز دارند.

شبکه‌های تهویه در پشت دستگاه نباید با گردوغبار مسدود شوند.

در صورت کاهش کارایی سرمایش، بررسی گاز مبرد و سلامت کمپرسور الزامی است.

بخش هشتم: بازرسی با استانداردهای بین‌المللی

اگر آزمایشگاه شما گواهی‌هایی مانند ISO 17025، GLP، GMP یا CAP دارد، کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور باید کاملاً مستند و مطابق چک‌لیست باشد.

موارد مورد توجه استانداردها:

کالیبراسیون با گواهی ردیابی‌پذیر (traceable calibration)

بررسی دقت اندازه‌گیری در نقاط مختلف

ذخیره مستندات در فایل‌های دیجیتال یا فیزیکی تا حداقل ۳ سال

استفاده از برچسب «کالیبره‌شده» روی دستگاه با تاریخ معتبر در کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور

بخش نهم: چک‌لیست پیشنهادی برای بازرسی روزانه و دوره‌ای

چک‌لیست روزانه

بررسی دمای نمایش‌داده‌شده

بررسی آلارم‌ها

چک وضعیت مخزن آب (در انکوباتور CO₂)

نظافت سطح بیرونی دستگاه کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور

چک‌لیست هفتگی

تمیز کردن داخل انکوباتور با محلول مناسب

بررسی نوار آب‌بند درب

تست عملکرد فن تهویه

چک‌لیست ماهانه کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور

کالیبراسیون دما با دماسنج خارجی

بررسی غلظت CO₂ با آنالایزر

تست آلارم‌های ایمنی

بررسی کامل سلامت کابل‌ها، رگلاتورها و مخزن گاز

بخش دهم: تفاوت مدل‌های مختلف انکوباتور هستاران طب

هستاران طب معمولاً انکوباتورهای خود را با کدهایی مثل HIC-XX نام‌گذاری می‌کند که در آن:

HIC مخفف Hastaran Incubator است.

عدد بعد از آن (مثل 30، 55، 90، 160) نشان‌دهنده حجم داخلی دستگاه به لیتر است.

مدل‌های رایج در کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور:

امکانات قابل سفارش در مدل‌های حرفه‌ای:

کنترلر PID با تایمر دیجیتال در کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور

فن داخلی برای توزیع یکنواخت دما (در مدل‌های Forced Convection)

ترموستات ایمنی دوم (Over-temperature safety)

درب داخلی شیشه‌ای دو جداره

چراغ داخلی LED برای مشاهده محتویات

بخش یازدهم: راهنمای دقیق کالیبراسیون دما در انکوباتور هستاران طب (مدل PID دیجیتال)

ابزار مورد نیاز کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور:

دماسنج مرجع دیجیتال کالیبره‌شده (دقت حداقل ±0.1°C)

ساعت زمان‌سنج

برگه ثبت داده‌ها

مراحل کالیبراسیون:

دستگاه را روشن و به دمای هدف (مثلاً 37.0°C) تنظیم کنید.

اجازه دهید کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور به مدت حداقل 1 ساعت در حالت پایدار بماند.

دماسنج مرجع را در مرکز قفسه وسط قرار دهید (داخل لوله فالکون یا ظرف پرشده با آب برای افزایش دقت).

دمای مرجع را ثبت کنید و با مقدار نمایش داده شده روی نمایشگر مقایسه کنید.

اگر اختلاف بیش از ±0.5°C باشد:

وارد منوی تنظیمات PID شوید.

مقدار Offset را (بسته به مدل دستگاه کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور) در پارامترهای F0 تا F5 اصلاح کنید.

در برخی مدل‌ها این گزینه با عنوان SP-CAL یا ADJ مشخص است.

عملیات را با ثبت تاریخ، نام کاربر و امضا کامل کنید.

توجه: اگر کنترلر شما از نوع ترموستات آنالوگ است، با پیچ‌گوشتی کوچک مقدار دما را دستی تنظیم کنید و به ازای هر ۰.۵ درجه تنظیم، حداقل ۱۵ دقیقه صبر کنید.

بخش دوازدهم: مواد مجاز برای نظافت داخلی انکوباتور هستاران طب

تمیز کردن محفظه داخلی به صورت منظم، به‌ویژه در کار با محیط‌های کشت یا نمونه‌های بیولوژیکی، اهمیت زیادی دارد.

مواد مجاز کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور:

از مواد خورنده مانند وایتکس (هیپوکلریت) و اسیدها برای داخل دستگاه استفاده نکنید، زیرا ممکن است به سنسور و سینی استیل آسیب بزنند.

بخش سیزدهم: پیشنهاد چک‌لیست اختصاصی برای کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور هستاران طب (مدل HIC-90 مثال)

چک‌لیست هفتگی – مدل HIC-90

اگر دستگاه کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور دچار خرابی شد…

علائم رایج:

نمایشگر چشمک‌زن یا ارور مانند “Er1” یا “HH”

نوسان زیاد دما (مثلاً از 36 تا 38 در بازه کوتاه)

صدای زیاد فن یا روشن نشدن آن

عدم قطع عملکرد دستگاه با رسیدن به دمای هدف

اقدامات اولیه:

دستگاه کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور را خاموش کرده و از برق بکشید.

دفترچه راهنمای دستگاه را بررسی کنید.

با بخش پشتیبانی فنی هستاران طب تماس بگیرید (در اغلب مدل‌ها، شماره تماس روی بدنه نصب شده است).

اگر شماره سریال دستگاه را داشته باشید، خدمات‌دهی سریع‌تر خواهد بود.

نکات مهم برای نگهداری انکوباتورهای هستاران طب

چون این دستگاه‌ها داخلی هستند، تعمیر و نگهداری نسبتاً ساده‌تر است، اما نکاتی کلیدی وجود دارد:

1. بررسی کالیبراسیون ترموستات دیجیتال

مدل‌های PID قابل کالیبراسیون نرم‌افزاری هستند.

اگر دستگاه کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور شما دماسنج ثانویه دارد (Dual display)، اختلاف آن‌ها را بررسی و در منوی تنظیمات مقدار Offset دما را تنظیم کنید.

2. تهویه فن داخلی را بررسی کنید

در مدل‌هایی با فن سیرکوله، فن در پایین یا دیواره پشتی نصب شده. با گوش دادن به صدای گردش هوا یا صداهای غیرعادی می‌توان آن را چک کرد.

3. اطمینان از سلامت سنسور دما (ترمیستور یا PT100)

این قطعه اگر خراب شود، دما به‌درستی کنترل نمی‌شود و آلارم ظاهر می‌شود.

معمولاً سنسور به‌صورت قابل تعویض توسط سرویس‌کار هستاران قابل تعمیر است.

4. درب دستگاه کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور

آب‌بندی دور درب با نوار پلاستیکی (لاستیک سیلیکونی) انجام می‌شود. اگر خشک یا شکاف‌دار شود، باید تعویض گردد.

سرویس و خدمات پس از فروش

هستاران طب خدمات پس از فروش خوبی در شهرهای بزرگ دارد. برای دستگاه‌هایی با گارانتی، معمولا خدمات تعویض سنسور، کالیبراسیون و تعمیر برد کنترلی ارائه می‌دهد.

برخی قطعات مصرفی (مثل فن، سنسور، فیوز، لامپ نشانگر) به‌راحتی در بازار داخلی موجود است.

راه‌های ارتباطی و دریافت خدمات کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور

دفتر مرکزی هستاران طب در تهران مستقر است.

نمایندگی‌های رسمی در تمام شهرهای ایران نیز فعال هستند.

برای دریافت دفترچه راهنما یا فرم کالیبراسیون مخصوص برند، می‌توان از خدمات پشتیبانی شرکت استفاده کرد.

نکات خرید یا استفاده بهتر از انکوباتور هستاران طب

هنگام خرید، حجم دستگاه کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور را متناسب با کاربرد انتخاب کنید (کار کشت سلول یا تست میکروبیولوژی نیاز به گردش هوای یکنواخت‌تری دارد).

در صورتی که دستگاه در مکانی با نوسان دمای محیط نصب می‌شود، مدل یخچال‌دار (Refrigerated) توصیه می‌شود.

برای ثبت نتایج دقیق، از دماسنج کالیبره‌شده خارجی درون دستگاه استفاده کنید و با نمایشگر مقایسه نمایید.

درباره شرکت هستاران طب

هستاران طب یکی از تولیدکنندگان معتبر تجهیزات آزمایشگاهی و تحقیقاتی در ایران است.

این شرکت با تمرکز بر تولید داخلی، تلاش کرده دستگاه‌هایی با کیفیت بالا، قیمت مناسب و خدمات پس از فروش قابل‌اعتماد ارائه دهد.

تولیدات اصلی این برند کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور:

انکوباتور ساده (دما ثابت)

انکوباتور یخچال‌دار (Refrigerated)

انکوباتور شیکردار (Shaker)

انکوباتور CO₂

فور (آون) و بن‌ماری

فریزر آزمایشگاهی و یخچال دارویی

ویژگی‌های کالیبراسیون و نگهداری انکوباتور هستاران طب

نقاط قوت:

کنترلر دیجیتال دقیق با قابلیت تنظیم دما تا دقت 0.1 درجه

قابلیت نصب سیستم هشدار (بوق، LED، قطع‌کن دما)

عایق حرارتی با کیفیت (پشم سنگ/پشم شیشه + دو جداره بودن درب)

قابلیت سفارش با رنج دمایی مختلف (معمولاً از دمای محیط +5 تا 65 درجه یا -10 تا 60 در مدل‌های یخچال‌دار)

ساخت بدنه از ورق فولادی رنگ الکترواستاتیک و داخل از استیل یا آلومینیوم

دارای فن گردش هوای داخلی برای توزیع یکنواخت دما در مدل‌های Forced Air

ویژگی‌های فنی معمول در کالیبراسیون و نگهداری انکوباتورهای هستاران طب:

ویژگی توضیح

دقت دما ±0.5 درجه (در مدل‌های استاندارد)

کنترلر ترموستات دیجیتال PID یا آنالوگ بسته به مدل

جنس محفظه داخلی استیل ضد زنگ یا آلومینیوم آنودایز

رنج دما 5+ تا 65 درجه در انکوباتورهای ساده

حجم داخلی 30، 55، 90، 160 لیتر یا سفارشی

ایمنی دما بالا ترموفیوز + ترموستات اضطراری

سیستم هشدار صوتی و نوری (در مدل‌های حرفه‌ای)

نمایشگر دیجیتال LED یا LCD (بسته به مدل)