بن ماری

بن ماری آزمایشگاهی یکی از تجهیزات حرارتی پرکاربرد در آزمایشگاه‌هاست که برای گرم‌کردن غیرمستقیم نمونه‌ها در دمای کنترل‌شده به کار می‌رود.

در واقع، بن‌ ماری نوعی حمام آب گرم است که با استفاده از المنت حرارتی، آب موجود در مخزن را گرم کرده و دمای آن را در محدوده‌ی مشخصی ثابت نگه می‌دارد.

این دستگاه به دلیل پخش یکنواخت حرارت، از تغییر ناگهانی دما جلوگیری کرده و برای آزمایش‌هایی که نیاز به گرمایش ملایم و دقیق دارند، بسیار مناسب است.

کاربردهای بن‌ ماری در آزمایشگاه

بن‌ ماری در آزمایشگاه‌های مختلف شیمی، زیست‌شناسی، داروسازی و پزشکی کاربرد دارد. برخی از مهم‌ترین کاربردهای آن عبارت‌اند از:

ذوب یا گرم‌کردن مواد حساس به حرارت مستقیم (مثل واکس‌ها، چربی‌ها، یا نمونه‌های زیستی)

انکوباسیون ملایم نمونه‌ها در دمای ثابت

انجام واکنش‌های شیمیایی که نیاز به دمای پایدار دارند

گرم‌کردن محلول‌ها و معرف‌ها قبل از استفاده

ذوب کردن آگار یا ژل در آزمایش‌های میکروبی

تست سرم یا نمونه‌های خونی در آزمایشگاه‌های پزشکی

نحوه عملکرد بن‌ ماری آزمایشگاهی

بن‌ ماری از چند بخش اصلی تشکیل شده است:

مخزن داخلی (تانک آب): معمولاً از استیل ضدزنگ ساخته می‌شود تا در برابر خوردگی مقاوم باشد.

المنت حرارتی: وظیفه‌ی گرم‌کردن آب را بر عهده دارد.

ترموستات یا کنترلر دیجیتال: برای تنظیم و ثابت نگه‌داشتن دمای آب در محدوده‌ی دلخواه (معمولاً بین ۳۰ تا ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد).

سنسور دما: میزان واقعی دمای آب را اندازه‌گیری و به سیستم کنترل ارسال می‌کند.

درپوش یا کاور: برای کاهش تبخیر آب و جلوگیری از آلودگی محیط آزمایش.

برخی مدل‌های پیشرفته‌تر دارای چرخش آب (سیرکولاسیون) هستند تا حرارت در تمام نقاط مخزن یکنواخت پخش شود.

انواع بن‌ ماری آزمایشگاهی

بن‌ ماری‌ها بسته به نوع کاربرد و طراحی به چند نوع تقسیم می‌شوند:

۱. بن‌ ماری معمولی (Water Bath)

رایج‌ترین نوع بن‌ ماری که با آب پر می‌شود و برای گرمایش عمومی نمونه‌ها استفاده می‌گردد.

۲. بن‌ ماری سیرکولاتور (Circulating Water Bath)

دارای پمپ گردش آب داخلی است که باعث یکنواختی کامل دما در سراسر مخزن می‌شود — برای آزمایش‌های حساس و دقیق ایده‌آل است.

۳. بن‌ ماری روغن (Oil Bath)

در دماهای بالاتر از ۱۰۰°C از روغن به‌جای آب استفاده می‌شود تا تبخیر رخ ندهد.

۴. بن‌ ماری شیکردار (Shaking Water Bath)

ترکیبی از بن‌ ماری و شیکر است؛ همزمان با گرم‌کردن، نمونه‌ها را به‌آرامی تکان می‌دهد تا واکنش‌ها یا کشت‌ها بهتر انجام شوند.

۵. بن‌ ماری یخچال‌دار (Refrigerated Bath)

قادر به تنظیم دما در محدوده‌ی پایین‌تر از محیط (مثلاً ۵ تا ۶۰°C) است و برای آزمایش‌هایی با نیاز به دمای پایین استفاده می‌شود.

ویژگی‌های فنی مهم در انتخاب بن‌ ماری

هنگام خرید بن‌ ماری آزمایشگاهی، به مشخصات زیر دقت کنید:

حجم مخزن (لیتر): متناسب با تعداد و اندازه لوله‌ها یا فلاسک‌ها

محدوده دمایی و دقت کنترل: مثلاً ۵۰–۰ تا ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد با دقت ±۰٫۱°C

جنس بدنه و تانک: استیل ضدزنگ 304 یا 316 برای مقاومت در برابر خوردگی

نوع کنترل دما: دیجیتال، آنالوگ یا PID هوشمند

ایمنی: فیوز حرارتی، محافظ خشک شدن المنت و سنسور قطع خودکار

تایمر و نمایشگر: برای تنظیم مدت زمان گرمایش و مشاهده دمای واقعی

نکات نگهداری از بن‌ ماری

برای افزایش طول عمر دستگاه و دقت عملکرد:

از آب مقطر برای جلوگیری از رسوب استفاده کنید.

پس از هر استفاده، آب مخزن را تخلیه کرده و دستگاه را خشک کنید.

هر چند هفته، سطح المنت و کف مخزن را تمیز کنید.

درپوش را هنگام کار بسته نگه دارید تا تبخیر آب کاهش یابد.

به هیچ وجه دستگاه را بدون آب روشن نکنید (باعث سوختن المنت می‌شود).

برندها و قیمت بن‌ ماری آزمایشگاهی

در بازار ایران، برندهای مختلفی از بن‌ ماری وجود دارند.

برندهای خارجی مانند Memmert، IKA و Julabo از معتبرترین تولیدکنندگان جهانی‌اند، اما برندهای ایرانی مانند هستاران طب نیز بن‌ ماری‌های دیجیتال و شیکردار با کیفیت بالا و قیمت رقابتی تولید می‌کنند.

قیمت بن‌ ماری آزمایشگاهی معمولاً بسته به ظرفیت، نوع کنترلر، و امکاناتی مانند سیرکولاسیون یا شیکر بین چند میلیون تا ده‌ها میلیون تومان متغیر است.

جمع‌بندی

بن‌ ماری آزمایشگاهی دستگاهی ضروری برای کنترل دما در فرایندهای حساس آزمایشگاهی است.

این تجهیز با انتقال حرارت غیرمستقیم، باعث افزایش دقت، یکنواختی و ایمنی در انجام آزمایش‌ها می‌شود.

انتخاب مدل مناسب (معمولی، شیکردار یا سیرکولاتور) بر اساس نوع فعالیت آزمایشگاه، دقت مورد نیاز و حجم کار، نقش مهمی در کیفیت نتایج علمی دارد.

بن‌ ماری آزمایشگاهی | راهنمای کامل خرید، قیمت و کاربرد

بن‌ ماری آزمایشگاهی (Laboratory Water Bath) یکی از مهم‌ترین تجهیزات حرارتی در آزمایشگاه‌هاست که برای گرم‌کردن غیرمستقیم نمونه‌ها در دمای دقیق و کنترل‌شده استفاده می‌شود.

این دستگاه با استفاده از حمام آب گرم یا روغن، محیطی یکنواخت ایجاد می‌کند و مانع از سوختن یا تغییر ناگهانی دمای نمونه‌ها می‌شود.

بن‌ ماری آزمایشگاهی چگونه کار می‌کند؟

بن‌ ماری از طریق المنت حرارتی و کنترلر دیجیتال، دمای آب درون مخزن را در محدوده مشخص (معمولاً ۳۰ تا ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد) ثابت نگه می‌دارد.

زمانی که نمونه‌ها در لوله آزمایش یا فلاسک داخل مخزن قرار می‌گیرند، گرما از طریق انتقال غیرمستقیم از آب به آن‌ها منتقل می‌شود.

مدل‌های پیشرفته‌تر دارای پمپ سیرکولاتور هستند که آب را درون محفظه به گردش درمی‌آورد تا دما در تمام نقاط مخزن کاملاً یکنواخت بماند.

کاربردهای بن‌ ماری آزمایشگاهی

بن‌ ماری در آزمایشگاه‌های مختلف علمی و صنعتی نقش کلیدی دارد. از جمله کاربردهای آن:

ذوب کردن مواد حساس به حرارت مستقیم

گرم نگه‌داشتن نمونه‌ها یا معرف‌ها

انجام واکنش‌های شیمیایی در دمای ثابت

ذوب کردن ژل و آگار در آزمایشگاه‌های میکروبی

تست سرم‌ها و نمونه‌های خونی در بخش‌های بیوشیمی

انکوباسیون نمونه‌های سلولی و بیولوژیکی

انواع بن‌ ماری آزمایشگاهی

با توجه به نوع آزمایش و نیاز حرارتی، بن‌ ماری‌ها در مدل‌های مختلفی تولید می‌شوند:

1. بن‌ ماری معمولی (Water Bath)

مدل ساده برای گرم‌کردن عمومی محلول‌ها با آب مقطر.

2. بن‌ ماری سیرکولاتور (Circulating Water Bath)

دارای پمپ داخلی جهت گردش آب و یکنواختی دما، مناسب برای آزمایش‌های دقیق.

3. بن‌ ماری شیکردار (Shaking Water Bath)

هم‌زمان با گرم‌کردن، نمونه‌ها را به‌آرامی تکان می‌دهد؛ برای واکنش‌های بیوشیمیایی و کشت‌های میکروبی بسیار پرکاربرد است.

4. بن‌ ماری روغن (Oil Bath)

برای آزمایش‌هایی با دمای بالاتر از ۱۰۰°C (تا حدود ۲۰۰°C) استفاده می‌شود.

5. بن‌ ماری یخچال‌دار (Refrigerated Bath)

قابل استفاده در دماهای پایین‌تر از محیط؛ مناسب برای آزمایش‌های حساس به حرارت.

ویژگی‌های فنی بن‌ ماری‌های استاندارد

در زمان انتخاب یا خرید بن‌ ماری، بررسی ویژگی‌های فنی زیر ضروری است:

نکات مهم در نگهداری بن‌ ماری آزمایشگاهی

همیشه از آب مقطر یا دیونیزه استفاده کنید تا رسوب ایجاد نشود.

پس از پایان کار، مخزن را تخلیه و خشک کنید.

از روشن کردن دستگاه بدون آب جداً خودداری کنید.

دمای کاری را به‌آرامی افزایش دهید تا شوک حرارتی ایجاد نشود.

هر چند ماه، دستگاه را سرویس و کالیبره کنید.

قیمت بن‌ ماری آزمایشگاهی

قیمت بن‌ ماری آزمایشگاهی بر اساس حجم، نوع کنترل دما، امکانات اضافی (مثل شیکر یا سیرکولاتور) و برند متفاوت است.

به‌طور تقریبی:

بن‌ ماری‌های ساده: از ۸ تا ۲۰ میلیون تومان

بن‌ ماری شیکردار یا سیرکولاتور: از ۲۰ تا ۴۵ میلیون تومان

مدل‌های پیشرفته یخچال‌دار یا PID دقیق: تا بیش از ۵۰ میلیون تومان

(این قیمت‌ها با توجه به نوسانات ارزی متغیر هستند.)

برندهای معتبر تولیدکننده بن‌ ماری

در بازار ایران و جهان، برندهای زیر از جمله بهترین تولیدکنندگان بن‌ ماری آزمایشگاهی هستند:

Memmert (آلمان)

IKA (آلمان)

Julabo (آلمان)

Thermo Fisher Scientific (آمریکا)

هستاران طب (Hastaran Teb) – تولیدکننده ایرانی بن‌ ماری دیجیتال، بن‌ ماری شیکردار و انکوباتور با استاندارد CE و خدمات پس از فروش قوی

راهنمای خرید بن‌ ماری آزمایشگاهی

پیش از خرید، به نکات زیر توجه کنید:

نوع آزمایش‌ها و محدوده دمای مورد نیاز

حجم کاری و فضای آزمایشگاه

نوع کنترلر و دقت آن

گارانتی، خدمات پس از فروش و امکان تأمین قطعات

برچسب مصرف انرژی و ایمنی دستگاه

جمع‌بندی

بن‌ ماری آزمایشگاهی یکی از ابزارهای ضروری برای گرمایش دقیق و یکنواخت در آزمایشگاه‌هاست.

این دستگاه با کنترل دمای هوشمند، ایمنی بالا و قابلیت تنظیم متنوع، در تحقیقات علمی، صنایع دارویی، زیستی و شیمیایی کاربرد گسترده دارد.

انتخاب برند معتبر و نگهداری صحیح، ضامن عمر طولانی و عملکرد دقیق این تجهیز حیاتی است.

متای توضیح (Meta Description)

بن‌ ماری آزمایشگاهی یا حمام آب گرم، یکی از تجهیزات اصلی آزمایشگاه برای گرم‌کردن غیرمستقیم نمونه‌هاست.

در این مقاله با انواع بن‌ ماری (معمولی، شیکردار، سیرکولاتور و روغنی)، کاربردها، ویژگی‌ها و راهنمای خرید و قیمت بن‌ ماری آشنا شوید.

جدول مشخصات فنی بن‌ ماری آزمایشگاهی

مزایای استفاده از بن‌ ماری آزمایشگاهی

گرمایش یکنواخت و دقیق بدون تماس مستقیم حرارت با نمونه

کاهش خطای آزمایشگاهی در فرایندهای حساس به دما

ایمنی بالا در مقایسه با شعله مستقیم یا هیتر

صرفه‌جویی در انرژی و کنترل خودکار مصرف برق

کارکرد بی‌صدا و عمر طولانی المنت‌ها

مناسب برای آزمایشگاه‌های آموزشی، تحقیقاتی و صنعتی

تفاوت مدل‌های بن‌ ماری

روش استفاده ایمن از بن‌ ماری آزمایشگاهی

برای استفاده‌ی صحیح و ایمن از بن‌ ماری، مراحل زیر توصیه می‌شود:

دستگاه را روی سطح صاف و خشک قرار دهید.

مخزن را تا حد مجاز با آب مقطر یا روغن مخصوص پر کنید.

دمای مورد نظر را تنظیم کرده و منتظر بمانید تا به دمای ثابت برسد.

نمونه‌ها را درون رک یا نگهدارنده قرار داده و درپوش را ببندید.

پس از پایان کار، دستگاه را خاموش کرده و اجازه دهید سرد شود.

آب را تخلیه کرده و مخزن را با پارچه نرم خشک کنید.

توجه: هرگز دستگاه را بدون آب روشن نکنید؛ این کار ممکن است باعث سوختن المنت یا خرابی کنترلر شود.

نکات انتخاب بهترین بن‌ ماری آزمایشگاهی

اگر دقت دما برایتان حیاتی است (مثل آزمایش‌های آنزیمی یا بیوشیمیایی)، حتماً مدل PID دیجیتال با سیرکولاتور انتخاب کنید.

برای کارهای آموزشی و عمومی، بن‌ ماری ساده ۵ یا ۱۰ لیتری گزینه‌ای اقتصادی است.

در صورت انجام واکنش‌های حساس یا طولانی، از مدل دارای درپوش و تایمر دیجیتال استفاده کنید.

برای کشت‌های سلولی یا میکروبی، بن‌ ماری شیکردار بهترین انتخاب است.

برندهایی را انتخاب کنید که دارای خدمات پس از فروش، قطعات یدکی، و گارانتی معتبر باشند.

برندهای پیشنهادی و تولیدکنندگان معتبر

در بازار ایران و جهان، برندهای زیر از پرفروش‌ترین و قابل‌اعتمادترین گزینه‌ها هستند:

قیمت بن‌ ماری آزمایشگاهی (حدودی)

نکته: قیمت‌ها بسته به ظرفیت، برند، نوع کنترل و امکانات جانبی متغیر هستند.

نتیجه‌گیری

بن‌ ماری آزمایشگاهی، ابزاری ضروری برای هر آزمایشگاهی است که به دقت دما و یکنواختی حرارتی نیاز دارد.

این دستگاه با عملکرد ایمن و دقیق، موجب افزایش کیفیت نتایج آزمایش‌ها و طول عمر نمونه‌ها می‌شود.

انتخاب درست نوع بن‌ ماری، رعایت اصول نگهداری و استفاده از برند معتبر، ضامن کارایی طولانی‌مدت و نتایج علمی قابل اعتماد است.